नागरिक आव्हान : स्वच्छ वायु , साईकल मैत्री , पैदलमैत्री काठमाडौं
माननीय सदस्यज्यूहरू, काठमाडौं उपत्यकामा आज: दैनिक लाखौं यात्रा हुन्छन्। तीमध्ये ५०–६०% यात्रा ५ किमी भन्दा कम दूरीका छन्। तर साइकिल प्रयोग १–३% मात्र छ।
किन?
किनभने हामीले नीति बनाउँदा साइकिललाई बिर्सियौं। हामीले सडक बनायौं—तर मानिसका लागि होइन, गाडीका लागि। हामीले बजेट छुट्यायौं—तर स्वास्थ्यका लागि होइन, इन्धनका लागि।
माननीय सदस्यज्यूहरू,
हामी सबैले काठमाडौंको हावा सास फेरेका छौं। तर त्यो हावा कस्तो छ? WHO मापदण्डभन्दा ५–२० गुणा बढी प्रदूषण अर्थात् बिषाक्त। प्रत्येक वर्ष २६००० नागरिकको अकाल मृत्यु वायु प्रदूषणसँग जोडिएको छ। यो केवल वातावरणीय समस्या होइन— यो सार्वजनिक स्वास्थ्य संकट हो। र यसको एक प्रमुख कारण—मोटराइज्ड यातायात र vehicle centric यातायात निति।
अब हामी तथ्यका आधारमा भन्न चाहन्छौं:
- साइकिल प्रयोगले हृदय रोग ३०–५०% घटाउँछ।
- साइकिल प्रयोगले क्यान्सरको जोखिम ४५% घटाउँछ
- साइकिल शून्य उत्सर्जन यातायात हो।
माननीय सदस्यज्यूहरू,
यदि औषधि यस्तो प्रभावकारी हुन्थ्यो भने, हामी त्यसलाई अनिवार्य बनाउँथ्यौं।
साइकिल त्यही औषधि हो—
तर हामीले त्यसलाई नीति बनाएका छैनौं।
४. आर्थिक दृष्टिकोण
नेपालले हरेक वर्ष अर्बौं रुपैयाँको इन्धन आयात गर्छ।
यदि:
१०% छोटो दूरी यात्रा साइकिलमा सर्यो भने हामीले अर्बौं रुपैयाँ बचत गर्न सक्छौं। अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनले देखाउँछ कि साइकिलमा गरिएको लगानीले ५–१० गुणा प्रतिफल दिन्छ।
माननीय सदस्यज्यूहरू,
यो केवल वातावरणीय होइन— यो आर्थिक अवसर हो।
५. सडक सुरक्षा
आज सडकमा साइकिल चलाउनु साहसको काम जस्तै भएको छ।
किन?
साइकिल लेन छैन, सुरक्षा छैन, नीति छैन, तर जहाँ सुरक्षित साइकिल लेन बनाइयो, त्यहाँ दुर्घटना ५०–७०% घट्छ।
६. अन्तर्राष्ट्रिय उदाहरण
नेदरल्याण्ड्स, डेनमार्क, पेरिस— यी सबै ठाउँमा एउटा कुरा समान छ:
राजनीतिक इच्छाशक्ति जब संसदले निर्णय गर्यो, सहरले रुप फेर्यो , शहरले जिबन्तता पाएको छ। विश्व शहरहरुमा अनुभवबाट बुझ्न सकिन्छ।
७. हाम्रो माग — स्पष्ट र तथ्यमा आधारित
माननीय सभामुख महोदय, हामाो नया सदनमार्फत निम्न प्रस्तावहरू राख्न चाहन्छौं:
- साइकिल पूर्वाधारः प्रत्येक नयाँ सडकमा अनिवार्य साइकिल लेन
- बजेटः सडक बजेटको कम्तीमा १०% साइकिलमा
- कानुनः साइकिलिस्टहरूको अधिकार सुनिश्चित गर्ने ऐन
- प्रोत्साहनः साइकिल खरिदमा ०% कर मोटर गाडीमा प्रदूषण कर
८. सामाजिक न्याय
साइकिल केवल यातायात होइन— यो समानताको माध्यम हो। कार सबैले किन्न सक्दैनन्। तर साइकिल सबैको पहुँचमा छ। यदि हामीले साइकिल, पैदलयात्रा र सार्वजनिकलाई प्राथमिकता दियौं भने— यसले समाजलाई समानता कायम राख्न सहयोग गर्दछ।
९. जलवायु परिवर्तन
नेपाल जलवायु परिवर्तनको पीडित देश हो। यदि हामीले साइकिललाई प्राथमिकता दिएनौं भने, हामीले हाम्रो भविष्यलाई जोखिममा राखिरहेका छौं।
१०. अन्तिम सन्देश
माननीय सदस्यज्यूहरू,
“संसदमा साइकिल” भन्नुको अर्थ: सडकमात्र होइन, नीतिमा पनि साइकिल, विकासको नयाँ परिभाषा, स्वस्थ, हरित र समावेशी नेपाल
११. आह्वान
आज हामी तपाईंहरू सबैलाई आग्रह गर्न चाहन्छौ: एक दिन साइकिल चढेर संसद आउनुहोस्। एक पटक साइकिलिस्टको दृष्टिले सडक हेर्नुहोस्। सँसदमा वायु प्रदूषण, सडक सुरक्षा, सडक अधिकार, साईकल , पैदलयात्रा र सार्वजनिक यातायात जस्ता आधारभूत नागरिक मुद्दाहरूमा घनिभूत बहस गरौ।